Spotkanie promujące wydawnictwo „Zbrodnie niemieckie i sowieckie na północnym Mazowszu w latach 1939–1945” było nie tylko prezentacją książki, lecz także pogłębioną refleksją nad stanem badań, pamięcią zbiorową oraz wciąż nie do końca rozpoznanymi zbrodniami z czasu II wojny światowej i jej bezpośrednich następstw.
W spotkaniu, które odbyło się 17 stycznia 2026 r. w Muzeum Ziemi Zawkrzeńskiej w Mławie, udział wzięli autorzy i badacze zajmujący się tematyką okupacji i represji: prof. dr hab. Leszek Zygner (Państwowa Akademia Nauk Stosowanych im. Ignacego Mościckiego w Ciechanowie), dr Mariusz Żuławnik (Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej – Oddział w Warszawie) oraz Janusz Witczak.
Prof. Leszek Zygner zwrócił uwagę, że publikacja jest pokłosiem konferencji naukowej z 2023 roku, zorganizowanej na ciechanowskiej uczelni. Podkreślił również, że obecnie można mówić o renesansie badań nad II wojną światową na północnym Mazowszu i Działdowszczyźnie, co wiąże się m.in. z otwarciem i szerszą dostępnością archiwów niemieckich. W dalszej części wystąpienia omówił zagadnienia poruszone w swoim artykule pt. „Wyzwolenie po sowiecku. Zabójstwa, gwałty, grabieże oraz inne przestępstwa dokonane przez Armię Czerwoną w powiecie mławskim po 1945 roku”.
Dr Mariusz Żuławnik skupił się na problematyce dokumentowania ofiar represji niemieckich i sowieckich, przedstawiając artykuł „Aby pamięć o nich nie wygasła…”. Omówił funkcjonowanie dwóch kluczowych projektów IPN: straty.pl – internetowej bazy danych gromadzącej informacje o ofiarach II wojny światowej, oraz Indeksu Represjonowanych, dokumentującego osoby represjonowane przez aparat okupacyjny i powojenny.
Zasadniczą część spotkania stanowiło wystąpienie Janusza Witczaka, poświęcone zbrodni na Kalkówce. Autor artykułu „Ciechanowski ratusz i mławska Kalkówka – wielokrotnie opisywane, lecz wciąż niezbadane niemieckie zbrodnie ze stycznia 1945 roku” wskazał na liczne luki badawcze, niejednoznaczności źródłowe oraz potrzebę dalszych, systematycznych badań. Temat wzbudził duże zainteresowanie publiczności, co znalazło wyraz w licznych pytaniach – m.in. o liczbę ofiar oraz relację Czesława Arabuckiego, który twierdził, że przeżył mord na Kalkówce.
Wydarzenie odbyło się pod patronatem Burmistrza Miasta Mława.
Filmowy zapis spotkania dostępny jest na fanpage’u Facebook muzeum.
